شکل و ساختار نشانه های سازمانی

 

نشانه تصویری

بسیاری از نشانه ها، آرم ها یا لوگوها با تصاویری ساخته می شوند که برای همه آشناست؛ مثل تصویر انسان و جانوران در حالت های مختلف، گل ها و گیاهان، بناهای معماری و سایر ساخته های بشر، پدیده های طبیعی و... این شکل ها یا صورتک ها گاه براساس تناسب آن با جنبه هایی از هدف ها یا آرمان های سازمان بعنوان منبع الهام، فکر یا ایده. این نوع نشانه ها از گذشته تاکنون برای سازما ها، محصولات و خدمات استفاده شده و می شوند. تفاوت اصلی این نشانه ها با نشانه های تصویری اطلاع رسانی و راهنما دراین است که فکر و ایده طراحی آنها، آن چیزی نیست که نشان می دهند؛ بلکه به نام یا اجزایی از نام سازمان اشاره دارند یا گاهی به فعالیت آن سازمان یا خصوصیاتی از محصول یا خدمات اشاره می کنند یا آنکه به فکر و ایده ای اشاره می کنند که از آن معنایی بجز تشابه صوری آن با موضوع را می توان استنباط کرد که به این شیوه استفاده از تصویر، نماد یا سمبول گفته می شود.

به بیان ساده تر، در نشانه تصویری استفاده از تصویر شیر، سیمرغ، یک جنگجوی باستانی، گل سرخ یا درخت سرو، آنطور که در نشنه های راهنمای تصویری استفاده می شود، به معنای وجود قفس شیر یا پرنده در باغ وحش، یا محل لباس سربازان باستانی، یا باغ گیاه شناسی نیست! بلکه طراح با این نشانه می خواهد به نام سازمان یا محصولی اشاره کند، که این کار بطور غیرمستقیم و گاه مبالغه آمیز برای بیان موضوع هایی مثل قدرت، شگفتی، شکوه یا پاسداری از سنت های فرهنگی صورت می گیرد و به نوعی با سازمان، محصول یا خدمات ارائه شده مربوط است. نشانه های تصویری نیز مثل هر نشانه دیگر در ارتباط تصویری، کم و بیش از ویژگی های توصیه شده و لازم، مثل سادگی، تمایز و به یادماندنی بودن برخوردارند.

نشانه نوشتاری

گاه نشانه ها تنها براساس شکل نوشتاری نام سازمان یا محصول یا کالا طراحی می شوند. حدود پنجاه سال پیش در کشورعای صنعتی، طراحی نشانه تنها براساس نام، به دلیل رقابت میان کالاها و خدماتی که بسیاری از آنها مشابه یکدیگر بودند، بسیار گسترش یافت. این نشانه ها هنگام پیدایش و وفور ناگهانی آنها در آن زمان،به "لوگوتایپ" شهرت یافتند که ترجمه فارسی آن کم و بیش نشانه نوشته است. دلیل طراحان برای روی آوردن به این نوع نشانه این بود که هر نام در شکل نوشتاری خود منحصر به فرد و مختص همان نام است؛ برای مثال شکل حروف تشکیل دهنده هریک از از نام های "هما"، "سپاهان"، "گوهربین" یا "چشمه" در ترکیب الفبایی آن کلمه با کلمات دیگر تفاوت دارد، و این یکی از ویژگی هایی است که هر نشانه باید داشته باشد و آن تمایز است. برای طراحی نشانه براساس نان نوشته شده، طراح علاوه بر آنکه ویژگی شکل نوشتاری نام را در نظر می گیرد، با انتخاب قلم، فونت یا سبک نوشتاری خاص و گاه بطورکلی طراحی نوشته، نشانه ای طراحی می کند که همان نام سازمان یا محصول است، ولی در عین حال به دلیل شیوه طراحی آن، از نظر بصری با بعضی از جوانب فعالیت سازمان یا نوع محصول نیز تناسب دارد. این نشانه ها در آغاز به نام فرنگی "لوگوتایپ" معروف شدند، و به مرور زمان به آن ها بطور خلاصه "لوگو" گفته می شد. ولی امروزه از کلمه لوگو برای هر نشانه به هر شکلی که باشد، استفاده می شود. در اصطلاح حرفه ای به این گونه نشانه ها، "نشانه نوشته" نیز می گویند. 

حروف اختصاری (حرف نماد)

طراحی نشانه براساس چند حرف اختصاری به جای نام، شباهت زیادی به طراحی نشان نوشته دارد. معمولا طراحان وقتی به طراحی نشانه با حروف اختصاری رو می آورند که نام سازمان یا محصول از چند کلمه تشکیل شده باشد و سفارش دهنده مایل باشد سفارش، محصول یا خدماتش با همان چند حرف اختصاری شناخته شود. طراحی نشانه براساس حروف اختصاری به دلایل متعدد در زبان های لاتین بیشتر رایج است. این امر دلایل زیادی دارد که مهمترین آن نوشتن حروف در نگارش به آن زبان هاست؛ ولی در ایران نیز بعضی از سازمان ها یا نهادها به خلاصه کردن نامشان به هامن حروف اختصاری اقدام می کنند. ولی از آنجا که نام کامل سازمان یا محصول بطور رسمی بیشتر همراه با نشانه آن می آید، طراحی نشانه براساس حروف اختصاری همیشه می تواند یکی ار گزینه های طراحی باشد بدون آنکه نیازی به خلاصه کردن رسمی نام باشد. در این صورت طراح با توجه به امکانات و شکل خاص و مناسبی که حروف اختصاری یک سازمان در اختیار او می گذارد، می تواند با توجه به نام سازمان یا محصول که از چند کلمه تشکیل شده است، برای رسیدن به یک راه حل بصری مناسب و شکل خاص، برای طراحی نشانه از تک حرف های اختصاری آن نام استفاده کند. 

نشانه های ترکیبی

نشانه های ترکیبی، تلفیقی از نشانه تصویری و نشانه نوشته است یعنی هردو نشانه برای سازمان مورد نظر استفاده می شود.